Plezier maken in een tijd waarin de wereld van onrecht, leed en verdeeldheid uit elkaar lijkt vallen, mag dat? Is het niet te frivool, te niksig, te luchtig?
Ik hoor dit steeds vaker terug in gesprekken die ik heb. Varierend van een lichte plezieronzekerheid, tot een voortsudderend plezierschuldgevoel, tot verlammende plezierschaamte.
Ik snap het ontzettend goed.
En toch geloof ik: ja, juist nu!
Ik geloof dat plezier ervaren essentieel is. Onmisbaar zelfs, voor hoe we omgaan met wat er allemaal op ons afkomt.
Want dat is veel. Ik hoor van steeds meer mensen hoe ze het gevoel hebben weg te zakken in machteloosheid.
Het overvalt mij ook regelmatig. Dat het voelt alsof ik door het nieuws aan mijn enkels naar beneden wordt getrokken. Dat ik me verslagen voel en denk: ‘wat zijn we met z’n allen in vredesnaam aan het doen, wat heeft het nog voor zin, laat allemaal maar‘.
Daarom denk ik dat plezier, luchtigheid, lichtigheid (of hoe je het ook wil noemen) iets is dat we keihard nodig hebben.
Om met al dat nieuws en de veranderingen om te kunnen blijven gaan, om hoop te houden en de moed niet te verliezen, om er met elkaar het beste van te maken en het stapje voor stapje ook weer wat beter te maken.
Mijn kijk op plezier
Ik zie plezier niet (meer) als iets dat je overkomt. Niet als een fijn extraatje. Geen lekker toetje dat je pas verdient als alles gedaan is dat nou eenmaal moet.
Maar als belangrijk ingredient om door het hele leven te strooien.
Dat begon door mijn persoonlijke speelexperiment in 2011 en bleef ik daarna steeds weer opnieuw ontdekken (vooral in lastige tijden).
Ik leerde dat ik het altijd bewust op kan zoeken (als ik mijzelf er maar aan herinner). Dat het me juist helpt bij de dingen die ik voor elkaar wil krijgen (of soms gewoon om de dagen door te komen).
Kleine genietmomentjes, verwondering, avontuur, kliederen. Het helpt om met de moeilijke dingen om te gaan. Om ze te kunnen dragen, verwerken en om te vormen.
Het is niet of-of, maar en-en. De lelijkheid en de schoonheid zijn er allebei. Tegelijkerijd. Door elkaar heen. Het leven is gelaagd, complex, rijk.
Plezier zit verstopt tussen de kiertjes en de scheurtjes van verdriet, onzekerheid, het allemaal niet meer weten.
Al is het daartussen soms verdomd lastig te vinden! Daarom vergt het in moeilijke tijden extra aandacht.
Plezier als tegenmedicijn
Als ik te lang in de zwaarte zit, moet ik mezelf er echt toe zetten. Het is dan het laatste waar ik aan denk. Ik vind het dan moeilijk om te geloven dat er plezier te vinden is en al helemaal dat het verschil zal maken.
Maar als ik mijzelf dan toch heb aangemoedigd om even een dwaal-ommetje te maken of wat te gaan kliederen met verf, ben ik altijd weer gefascineerd wat daardoor in mij verandert.
De ruimte die ontstaat, hoe mijn zorgen me minder naar beneden trekken, dat ik zomaar ineens een oplossing verzin waar ik vlak daarvoor nog in mijn gedachten steeds weer hetzelfde rondje draaide.
Het voelt iedere keer weer een beetje magisch. Hoe kan dat toch?
Toen ik las over de Broaden and Build theorie (ontwikkeld door Barbara Fredrickson) begreep ik dat het eigenlijk heel logisch is.
In het kort: door negatieve emoties vernauwen je acties en gedachten (je komt in vecht- of vlucht-modus). Omgekeerd verruimen positieve emoties je gedachten en gedrag.
Dat is precies wat ik ervaar. Die verruiming!
Daar zit een heel chemisch proces achter met stofjes die je niet alleen een goed gevoel geven, maar ook nog eens helpen bij informatie organiseren en verwerken, sneller en creatiever denken, nieuwe perspectieven krijgen, oplossingen verzinnen voor problemen.
Door ruimte te maken voor wat je blij maakt, kan je daardoor meer aan, meer doen, meer zien.
Je krijgt zelfs letterlijk een open blik. Je neemt meer waar van wat er om je heen is.
Andersom neem je door rotgevoelens minder waar van wat er mooi en hoopgevend is: hoe het zonlicht op de vensterbank valt, een flard van een vertederend gesprek in de rij bij de supermarkt hoort, de wind die door de bladeren ruist.
Om de wereld te blijven zien
Kijk je door plezier te maken niet weg van wat er in de wereld gebeurt?
Als dat het enige is wat je zou doen, misschien. Maar daar hoef je je denk ik niet druk over te maken, als je je dat al afvraagt.
Ik geloof dat het ook hierbij juist het tegenovergestelde effect heeft: dat het helpt om de wereld aan te kunnen blijven kijken!
We krijgen zoveel meer op ons af dan onze breinen kunnen bevatten en verwerken. Dat kan je niet endeloos blijven doen.
Je gevoel vlakt daardoor af. Of je voelt zoveel dat je wel weg moet kijken om jezelf te beschermen. Of je krijgt het gevoel dat het toch allemaal niet meer uitmaakt wat je doet, dat het toch geen zin meer heeft.
Hele logische en menselijke reacties. Maar niet helpend.
Schrijver Ross Gaye zegt: “You don’t escape through joy, it’s where you enter.”
Doordat het ruimte geeft, kan je (weer) kijken. Maar dan met nieuwsgierigheid en een bepaalde zachtheid. Vanuit compassie, hoop, mogelijkheden.
Dat helpt je weer beter woorden te geven aan onrecht, kleine acties te doen om verschil te maken, er tegen op komen. Om een andere wereld voor te kunnen stellen, daar ideeën voor te verzinnen. Om voor elkaar te zorgen en de wereld stapje voor stapje een beetje beter te maken.
Maar hoe heb je (meer) plezier in een wereld die op z’n kop staat?
- Het is ook moeilijk
Begin bij het erkennen van het verdriet dat je voelt, het gevoel van onmacht en hoe moeilijk dat is. En dat dat niet eerst weg hoeft of opgelost te zijn. Het vertelt iets over dat jouw wensen voor de wereld en dat daar je graag iets voor zou willen doen. En dat dat niet kan in de mate waarin je dat zou willen.
- Moedig jezelf aan
Daar zit ook meteen de ingang. Bedenk hoe plezier je daarbij kan helpen. Bijvoorbeeld omdat het je helpt om veerkracht te houden (of weer te krijgen), om dingen te kunnen doen die de wereld weer ietsjepietsje beter maakt, of om zelf niet onderuit te gaan (wat het allerbelangrijkste is).
- Het gaat niet vanzelf
Nog iets om te erkennen: het gaat niet vanzelf. Het is zo makkelijk om dat te vergeten. Plezier maken vraagt aandacht, ruimte, zelfaanmoediging (en dat lukt niet altijd en dat is ook oké, soms kan je er echt niet bij). Het is iets dat je steeds weer bewust moet aanzetten, voeden, wakker maken. En dat is het waard!
- In de kiertjes en de scheurtjes
De kunst is om het in de rommelige realiteit te vinden. In de kiertjes, in de scheurtjes. Op zoek te gaan naar de kleine mini-momentjes tussen de zwaarte.
- Begin klein
Begin ergens, probeer maar wat. Het hoeft niet groot. Kleine pleziermomentjes zijn net zo waardevol.- Maak een ommetje en zoek drie dingen die je nooit eerder opvielen.
- Teken een poppetje met je ogen dicht.
- Luister naar een lievelingsliedje uit je puberteit terwijl je de was ophangt.
- Hoe meer je het doet, hoe makkelijker het gaat.
Het is een ontdekproces. Merk op wat die kleine pleziermomentjes met je doen. Verzamel bewijs van hoe ze je helpen, dan wordt het steeds wat makkelijker. En hoe meer je ruimte geeft aan je plezier, hoe meer je er van krijgt, en hoe meer je het effect merkt.